Vì sao chất lượng rang cà phê vẫn là điểm nghẽn của cà phê Việt?

Khi cà phê Việt Nam mở rộng xuất khẩu và chế biến sâu, chất lượng rang trở thành điểm nghẽn then chốt. Thiếu chuẩn hóa kỹ thuật và khả năng lặp lại chất lượng khiến nhiều xưởng rang khó đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế. Chuẩn hóa rang vì thế không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để nâng giá trị và vị thế cà phê Việt.

Trong hơn một thập kỷ qua, ngành cà phê Việt Nam đã và đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh cả về quy mô sản lượng lẫn giá trị kinh tế. Tuy nhiên, khi thị trường ngày càng mở rộng và cạnh tranh khốc liệt hơn, một vấn đề mang tính nền tảng ngày càng lộ rõ, đó chính là việc chuẩn hóa chất lượng ở khâu rang cà phê.

Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật nội bộ của từng xưởng rang, mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, uy tín thương hiệu và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của cà phê Việt Nam.                                           

Kiểm tra chất lượng hạt sau khâu rang cà phê trong sản xuất.

Khi tăng trưởng xuất khẩu đặt ra yêu cầu mới cho ngành rang cà phê

Theo Bộ Công Thương, lũy kế 10 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt 1,31 triệu tấn, trị giá 7,42 tỷ USD, tăng 13,4% về lượng và 61,9% về trị giá so với cùng kỳ năm 2024. Giá bình quân xuất khẩu đạt 5.660 USD/tấn, tăng tới 42,7%. 

Đáng chú ý, Bộ Công Thương đánh giá tăng trưởng này không chỉ đến từ yếu tố giá, mà còn phản ánh bước tiến về chất lượng và cơ cấu sản phẩm, trong đó tỷ trọng cà phê rang xay và cà phê chế biến sâu ngày càng gia tăng. Năm 2024, xuất khẩu cà phê chế biến của Việt Nam đã vượt mốc 1 tỷ USD, đứng thứ hai sau cà phê Robusta về giá trị.

Khi Việt Nam giữ vị thế là nhà xuất khẩu Robusta hàng đầu thế giới, các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Nga không chỉ yêu cầu sản lượng, mà ngày càng đòi hỏi tính ổn định của hương vị, khả năng lặp lại chất lượng và tiêu chuẩn an toàn.

Trong bối cảnh đó,rang cà phê không còn là khâu hoàn thiện kỹ thuật, mà trở thành điểm quyết định năng lực tạo giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Về bản chất, việc rang cà phê không đơn thuần là tạo ra mùi vị. Đây là quá trình kiểm soát đồng thời các biến số: nhiệt độ, thời gian, lưu lượng khí, độ ẩm hạt, tốc độ phát triển nhiệt trong từng giai đoạn, sao cho chính xác, đạt chuẩn profile mong muốn. 

Do vậy, khi thiếu một hệ thống kỹ thuật vận hành rõ ràng, quá trình rang cà phê gần như phụ thuộc hoàn toàn vào cảm tính và kinh nghiệm cá nhân, khiến chất lượng khó dự đoán và không ổn định giữa các mẻ rang. Mỗi mẻ rang vì thế trở thành một phép thử, thay vì một kết quả đã được kiểm soát từ trước. Chỉ khi các biến số kỹ thuật được chuẩn hoá và đo lường một cách nhất quán, chất lượng cà phê mới có thể lặp lại đồng bộ, mở rộng và duy trì lâu dài.

Máy rang cà phê ứng dụng công nghệ hiện đại tự động hoá toàn bộ quy trình.

Thực tế trong ngành cà phê cho thấy đã từng xảy ra những trường hợp xưởng rang mất khách hàng do chất lượng không ổn định, hoặc các chuỗi cà phê buộc phải thay đổi nhà rang vì profile rang không thể tái tạo đồng nhất giữa các lô hàng. Thậm chí, lỗi vận hành và kiểm soát nhiệt kém còn tiềm ẩn rủi ro về an toàn trong quá trình sản xuất.

Và thực tế thị trường cũng dần ngầm xác nhận một điều mà nhiều người trong ngành đều hiểu: khi quy mô còn nhỏ, sai số có thể được chấp nhận. Nhưng khi phục vụ chuỗi hoặc xuất khẩu, chỉ cần một độ lệch nhỏ trong rang cũng đủ phá vỡ trải nghiệm và làm mất niềm tin của đối tác.

Khoảng trống kỹ thuật phía sau tăng trưởng của ngành rang cà phê

Vấn đề của ngành rang cà phê Việt Nam hiện nay không nằm ở việc thiếu thiết bị. Thị trường có đủ các dòng máy, từ nhập khẩu cao cấp đến các lựa chọn giá mềm trong nước.

Khoảng trống thực sự nằm ở nền tảng kỹ thuật vận hành xuyên suốt quá trình rang. Máy nhập khẩu đạt chuẩn quốc tế nhưng chi phí cao, khó tiếp cận với phần lớn xưởng rang vừa và nhỏ. Ngược lại, nhiều dòng máy giá rẻ giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu nhưng thiếu khả năng kiểm soát chính xác, khó đảm bảo độ ổn định khi mở rộng quy mô.

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, cà phê Việt Nam đang đối mặt với áp lực giữ thị phần rõ rệt khi nhiều thị trường chủ động đa dạng hoá nguồn cung. Tại Thái Lan, số liệu của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho thấy, trong 7 tháng đầu năm 2025, thị phần cà phê Việt Nam đã giảm mạnh từ mức trên 67% xuống còn khoảng 26%, trong khi Lào vươn lên trở thành nhà cung cấp lớn nhất, bên cạnh sự gia tăng nhập khẩu từ Indonesia, Malaysia và Brazil.

Sự phân tán nguồn cung này phản ánh một thực tế là các thị trường không còn phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất và người mua có nhiều lựa chọn thay thế hơn bao giờ hết. Khi lợi thế về sản lượng và giá dần thu hẹp, yếu tố then chốt quyết định để duy trì quan hệ dài hạn là khả năng đảm bảo chất lượng ổn định và nhất quán hương vị cà phê theo thời gian.

Trách nhiệm của những người làm công nghệ cho ngành

Trong câu chuyện nâng chuẩn ngành rang, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai nhà rang hay chủ xưởng. Các đơn vị làm công nghệ phía sau, những đơn vị thiết kế, sản xuất và cung cấp máy rang có ảnh hưởng trực tiếp đến mặt bằng chất lượng chung của toàn ngành.

Những người thợ cơ khí chế tạo máy rang tại xưởng Mars Roaster.

Chất lượng cà phê ổn định là kết quả của sự phối hợp giữa tay nghề người rang và nền tảng kỹ thuật phía sau. Khi hệ thống máy móc được thiết kế đủ chuẩn và vận hành nhất quán, người thợ có thể kiểm soát tốt các thông số quan trọng, giảm rủi ro sai lệch và phát huy kinh nghiệm một cách hiệu quả, thay vì phải bù đắp cho những giới hạn của thiết bị.

Đây chính là ranh giới giữa việc đơn thuần cung cấp máy móc và việc phát triển công nghệ với trách nhiệm lâu dài đối với chất lượng và sự phát triển bền vững của ngành rang cà phê.

Trong bối cảnh đó, định hướng phát triển công nghệ trở thành yếu tố mang tính quyết định. Mars Roaster ra đời năm 2016, khi hoạt động rang cà phê tại Việt Nam bắt đầu chuyển từ mô hình phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân dần sang nhu cầu kiểm soát ổn định thông số kỹ thuật và khả năng lặp lại chất lượng. 

Trong suốt giai đoạn 2016–2026, Mars liên tục nâng cấp các thế hệ công nghệ rang từ Mars V1 tiến tới Mars V4 công nghệ rang tự động mang định hướng công nghiệp và gần đây nhất là Mars V5, công nghệ rang ứng dụng AI ra mắt năm 2025. Mars từng bước đưa rang cà phê tiếp cận nền tảng kiểm soát bằng dữ liệu, xu hướng được giới chuyên môn và báo chí ngành ghi nhận.

Máy rang cà phê 6 kg ứng dụng công nghệ rang Mars V5.

Tuy nhiên, trách nhiệm công nghệ không chỉ nằm ở việc phát triển máy móc, mà còn ở sự đồng hành dài hạn. Việc bảo trì, bảo dưỡng và hỗ trợ kỹ thuật trọn đời máy được Mars xem là một phần không tách rời của sản phẩm, góp phần giúp các xưởng rang duy trì chất lượng ổn định theo thời gian.

Ở tầm nhìn dài hạn, định hướng của Mars không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà hướng tới xây dựng máy rang đạt chuẩn để tham gia vào cuộc cạnh tranh công nghệ quốc tế. Trong bối cảnh ngành cà phê toàn cầu ngày càng chuẩn hóa, đầu tư nghiêm túc vào công nghệ được xem là một phần trách nhiệm để ngành rang Việt Nam giữ vững vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chuẩn hóa rang cà phê trong bối cảnh thị trường toàn cầu

Việc mở rộng xuất khẩu cà phê sang các thị trường tiêu chuẩn cao và đẩy mạnh cà phê chế biến sâu đặt ra yêu cầu bắt buộc về chất lượng và tính ổn định trong rang. Vì vậy, nâng chuẩn ngành rang không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu.

Chuẩn hóa rang cà phê không chỉ giúp cải thiện chất lượng từng sản phẩm, mà còn là nền móng để xây dựng thương hiệu cà phê Việt có vị thế rõ ràng trên thị trường quốc tế.

Công nghệ rang Mars V5 có phần cứng Beckhoff điều khiển toàn bộ quy trình rang.

Điều này không phải là nhiệm vụ của riêng một doanh nghiệp nào. Nhưng mọi sự thay đổi đều bắt đầu từ những đơn vị sẵn sàng làm công nghệ một cách có trách nhiệm, đặt lợi ích dài hạn của ngành lên trên lợi ích ngắn hạn.

Với Mars Roaster, hành trình 10 năm qua không đơn thuần là câu chuyện phát triển sản phẩm, mà là sự xác nhận cho một con đường nhất quán đó là đồng hành cùng ngành rang cà phê Việt trong quá trình chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa và phát triển bền vững.

Xem cách công nghệ rang đang quyết định năng lực cạnh tranh tại đây.